Saramaganta

Training Days - Odonatos no val de Lemos

2011-06-15T14:01:00.002+02:00

O vindeiro 25 de xuño do presente ano, as asociacións Saramaganta, Drosera, Numenius, G. N. Hábitat e a AGCT, dentro das actividades realizadas dentro do Centro de Conservación e Estudo da Natureza “Casa das Ínsuas”, organizan un novo Training Day para o disfrute e mellora do noso coñecemento sobre a comunidade de odonatos do val de Lemos (Monforte e arredores). Para a realización desta actividade contaremos cos amplos coñecementos de Adolfo Cordero da EEF da Universidade de Vigo.

Realizaremos unha visita ás principais zonas húmidas da zona prestando atención ás diferentes especies de odonatos presentes na zona.

Este Training Day realizarase o dia 25 de xuño (sábado) as 11:00 en Ribasaltas. Aquí pódese ver o mapa do lugar de quedada:

http://goo.gl/maps/wBqf

Coma sempre:

Os desprazamentos levaranse a cabo en vehículos propios. Como a orixe de cada persoa é dun lugar diferente de Galicia é imposible o aluguer dun autobús. Indicádeme o lugar de orixe, se dispoñedes de vehículo propio e se este ten prazas libres para agrupar ós participantes no menor número posible de coches. Recordade que debemos minimizar o gasto de combustibles fósiles e a emisión de CO2 á atmosfera.

Para a comida recomendamos levar bocata ou similar para non gastar moito tempo. Non pararemos en ningún lugar para facer compra polo que a comida debe traerse de casa. Non vos esquezades da bebida.

Para calquera dúbida, podedes poñervos en contacto con nós en calquera momento.

Martiño Cabana Otero

Tellado, 8 Romeán (Lugo)

27141 LUGO

630-948293

mcohyla@yahoo.es

Training Day: Flora mediterránea da Enciña da Lastra

2011-05-08T00:53:00.001+02:00

O vindeiro 21 de maio do presente ano, as asociacións Saramaganta, Drosera, Numenius, G. N. Hábitat e a AGCT, dentro das actividades realizadas dentro do Centro de Conservación e Estudo da Natureza “Casa das Ínsuas”, organizan un novo Training Day para o disfrute e mellora do noso coñecemento sobre a flora mediterránea do Parque Natural de Enciña da Lastra. Para a realización desta actividade contaremos cos amplos coñecementos de Santiago Ortiz, do departamento de Botánica da Universidade de Santiago de Compostela.

Realizaremos unha visita ás principais zonas do Parque Natural e os seus arredores prestando atención ás diferentes especies botánicas presentes na zona e disfrutando da paisaxe caliza desta área do mediterráneo galego.

Este Training Day realizarase o dia 21 de maio (sábado) e comezará as 10:30 no mirador de Vilar de Silva. Aquí podes ver un mapa de GoogleMaps onde se aprecia o lugar de quedada:

Coma sempre:

Os Training Days son gratuítos pero non se cubre ningún gasto. É obrigatorio solicitar reserva de prazas debido a que hai prazas limitadas. Enviádeme un correo co voso nome e un teléfono móbil (necesario por seguridade e para quedar no punto de encontro).

Os desprazamentos levaranse a cabo en vehículos propios. Como a orixe de cada persoa é dun lugar diferente de Galicia é imposible o aluguer dun autobús. Indicádeme o lugar de orixe, se dispoñedes de vehículo propio e se este ten prazas libres para agrupar ós participantes no menor número posible de coches. Recordade que debemos minimizar o gasto de combustibles fósiles e a emisión de CO2 á atmosfera.

Para a comida recomendamos levar bocata ou similar para non gastar moito tempo. Non pararemos en ningún lugar para facer compra polo que a comida debe traerse de casa. Non vos esquezades da bebida. Recordade que Enciña da Lastra está situada nunha zona mediterránea de moita calor polo que pode ser necesario moita cantidade de auga, gafas de sol e protección solar.

Para calquera dúbida, podedes poñervos en contacto co coordinador da actividade:

Martiño Cabana Otero
630-948293
mcohyla@yahoo.es

As sorpresas de Verín

2011-04-18T00:02:00.007+02:00

Sempre é moi agradable ir a Verín. Visitar o noso amigo Xosé Ramón Reigada Verín natural
e disfrutar dun día de hérpetos, bolboretas e sorprendentes odonatos coma a viaxeira
Anax ephippiger.

Fotos tomadas o 16 de abril nas Canteiras de Carucedo
e na área recreativa A Cidadella

Anax ephippiger

Iphiclides feisthamelii

Inicio da primavera

2011-03-20T00:21:00.002+01:00

Maná luns 21 de marzo de 2011, ás 0h21m hora oficial peninsular, iníciase a primavera no Hemisferio Norte.

Segundo o Instituto Xeográfico:

"O inicio das estacións vén dado, por convenio, por aqueles instantes en que a Terra se atopa nunhas determinadas posicións na súa órbita ao redor do Sol. No caso da primavera, esta posición é dende a que o centro do Sol, visto dende a Terra, cruza o ecuador celeste no seu movemento aparente cara ao norte. Cando isto sucede, a duración do día e a noite practicamente coinciden, e por isto, a esta circunstancia se lle chama tamén equinoccio de primavera. Neste instante no Hemisferio Sur iníciase o outono."

Pero… para moitos de nos o inicio da primavera e ver revoar as bolboretas polos prados.

Polygonia c-album en Parga, marzo 2011

Inachis io en Parga, marzo 2011

Pararge aegeria na Laracha, marzo 2011

Liberación de tritóns incautados

2011-02-13T14:08:00.008+01:00

A semana pasada tivemos o pracer de asistir Rafa e máis eu a liberación dun dos tritóns incautados pola Garda Civil días atrás. Como recordaredes, detectouse a venta por internet dunha parella de tritóns verdes (Triturus marmoratus) e logo de poñelo en coñecemento da Garda Civil, esta procedeu á incautación destes exemplares. Estes exemplares estaban nunha piscina do vendedor pero só se puido detectar un exemplar femia xa que o macho debeu escapar.

Posteriormente, este exemplar foi enviado ó Centro de Recuperación de Oleiros e uns días despois, nas portas do Centro, apareceu un novo exemplar dentro dun tapper deixado por unha persoa que o mantiña en catividade. Este feito foi froito da difusión desta nova na TVG e en diferentes xornais.

Novas publicadas sobre este tema:

ABC

La Voz de Galicia

La Opinión de A Coruña

Polo tanto, rescatáronse dous exemplares, ambas femias, de tritóns verde que se liberaron nunha zona con presenza da especie xa que non se puido saber de onde eran os exemplares.

Momento de liberación dos exemplares con Rafa e persoal do
Centro de Recuperación de Oleiros.

Exemplar liberado na auga.

Grazas a tódalas persoas que participaron neste tema, en especial ó Seprona, o Centro de Recuperación de Oleiros, a Fernando Rodríguez, a José Otero e a Rafa Vázquez.

Manual de Charcas

2011-01-22T15:22:00.004+01:00

Interesantísimo manual sobre charcas. Presenta un capítulo sobre como construír charcas de pequeno e gran tamaño. Por aquí tamén temos experioencia na construcción de humidais, xa que xa fixemos un encargo e ademais, na casa familiar teño unha serie de charcas para os anfibios e outra fauna e flora. Se queredes consello para realizar unha na vosa finca, non dubidedes en contactar con nós.

http://www.cma.gva.es/areas/estado/biodiversidad/lifeanfibios/descargas/manual_charcas.pdf

.

Desfeita no Barco de Valdeorras

2011-01-04T13:17:00.007+01:00

Valdeorras, grazas á súa bondade climática, garda unha espectacular herpetofauna. Sen embargo, a súa estructura de val estreito rodeado de grandes montañas provoca que exista unha pequena franxa que rodeo o río Sil de terreo encharcable. Isto fai que a convivencia entre a fauna e o ser humano, hábido de chan urbanizable, sexa dificil.

Nos anos 2008 e 2009 tiven o pracer de colaborar con Pedro Galán no plan de conservación dos anfibios ameazados de Galicia. Eu. como gran amante de Ourense, dediqueime a estudar esta zona e gran parte do meu traballo foi mostrexar o sapo de esporóns, Pelobates cultripes. Froito desta relación de traballo con este sapo surxíu unha "amistade" coa especie que aínda segue. Por iso, para min é moi dificil comentarvos esta información que me deixou bastante abatido.

A semana pasada recibín varios avisos de que no polígono industrial do Barco de Valdeorras andaban facendo cousas que non se deberían facer. Achegámonos alí e quedamos asombrados polo que puidemos observar. Primeiro unha foto de onde se reproducía o Pelobates ata o momento:

E diredes: "unha canle cutre medio cementada e cunha corriente moi forte". Pois sí. O pobre sapo non lle quedaba ningún outro hábitat decente que tiña que reproducirse "nesto". Comentar que é a única poboación de Pelobates que coñezo (e coñezo unhas cantas) que se reproduce nun canal deste tipo e cunha corriente tan forte.

Pero como o bicho xa estaba moi limitado co hábitat reproductor, agora fíxoselle isto:

Aínda estamos a tempo de solucionar isto e intertar salvar esta poboacións de Pelobates cultripes do Barco. No é cuestión de cartos, senón de vontade política e de xestión do medio natural. Esperemos que quen decida faga o que ten que facer.

Boas festas e un feliz 2011

2010-12-31T23:23:00.001+01:00

Artistas e Animais II

2010-12-31T20:53:00.011+01:00

Personaxe Libélula
de Remedios Varo

Combinadora de mundos entre a ciencia e a arte, Remedios Varo foi unha artista surrealista que traballou habelenciosamente as fantasías científicas das que podemos gozar ó contemplar os seus cadros.

Cadros cheos de animais, personaxes explorando a racionalidade nun universo de imaxinación, de natureza e de alquimia.

Personaxe libélula, 1955
Gouache sobre cartón

E como remate deste ano 2010, queremos compartir con todos este vídeo de odonatos da viaxe a Francia e Italia a finais de xullo.

Odonatos Viaxe Francia e Italia Xullo 2010 from Anxos Romeo on Vimeo.

Dimorfismo sexual de Discoglossus galganoi

2010-11-20T18:24:00.008+01:00

Na maioría das especies animais existen unha serie de diferencias de coloración, forma e tamaño entre os machos e as femias. Nos anfibios, estas diferencias, ademáis de producirse entre machos e femias tamén se dan variacións nos machos ó longo do ano. Así, na época reproductora, moitos machos teñen unhas determinadas características que logo perden (cristas, palmeaduras, coloracións aparentes, etc).

A rá da veiga é un anfibio que está presente en gran parte de Galicia aínda que a súa observación é moitas veces complicada dependendo da zona na que nos atopemos.

Normalmente, os machos son os que presentan máis características engadidas que as femias polo que comezaremos polo sexo masculino. En primeiro lugar, os machos de Discoglossus presentan uns brazos moi fortes (para agarrar a femia durante o amplexus ou cópula) e a cintura é máis delgada que a das femias (xa que estas teñen os ovos no seu interior). Aquí vemos un macho forzudo:

Por outra banda, os machos de moitas especies de anfibios (entre elas o Discoglossus galganoi) desenvolven unha serie de calosidades nupciais de cor escura e moi rugosas que parecen un 5º dedo na parte interior da man. Tamén, desenvolven unhas pintas escuras na barriga e antebrazos que son rugosas e tamén lle axudan a agarrar á femia durante o amplexus. Estas calosidades constitúen a denominada pel sexual dos anfibios.

Aquí un detalle da man e do brazo no que se pode ver as calosidades nupciais e unhas pintiñas escuras rugosas (esto síntese mellor co tacto que coa vista):

Por último, para o caso do Discoglossus galganoi, hai outra maneira de determinar o sexo do animal. Nos machos existen unhas palmeaduras moi patentes nas patas traseiras. Esta característica tamén o comparte cos machos de Lissotriton helveticus.

E aquí unha foto das palmeaduras dunha femias para comparar:

Excelente Libro de Anfibios de Portugal

2010-11-18T08:16:00.005+01:00

Boas xente.

Armando Caldas, un amigo meu, acaba de sacar unha excelente e fermosa guía fotográfica de Anfibios de Portugal. Póñovos aquí un enlace no que podedes ver un extracto do libro. Tamén, como nota interesante, hai unha excelente sección de fotos de tódalas larvas de anuros e urodelos portuqueses. Esta obra recolle as 14 especies de anfibios lusos, unha obra dun gran fotógrafo e mellor naturalista e persoa. Os interesados contactade a través da súa conta de Flickr.

Un saudo a tod@s :)

http://www.flickr.com/photos/8793530@N03/5110812663/

A termorregulación das lagartixas

2010-11-01T19:26:00.008+01:00

Ó animal de sangue frío frecuentemente gústalle tomar o sol para quentarse e incrementar a súa taxa de metabolismo. Mentres se asolean, os réptiles déitanse perpendicularmente á dirección do sol para maximizar a cantidade de luz solar que incide sobre a súa pel. Escurecen a pel para absorber máis calor e expanden a súa caixa torácica para incrementar a área do corpo exposto ó sol.
Aquí un exemplo deste aplanamento do corpo dunha Iberolacerta monticola asoleándose a mediados de outubro en San Salvador de Toldaos, Triacastela.

III Training Day Odonatos

2010-11-01T18:09:00.013+01:00

Neste mes de xuño celebramos o III Training Day de Odonatos e Plantas Dunares na península do Grove e Sanxenxo. Daquela non nos foi posible publicar a entrada correspondente a esta actividade, polo que sae neste mes de cores outonais.

Como xa case é imposible observar odonatos coas choivas destes días, compartimos con vos este vídeo da charla que nos ofreceu Adolfo Cordero, con quen foi un privilexio aprender moitas curiosidades do mundo destas peculiares especies.

Moitos puidemos disfrutar observando plantas dunares con Emmanuel D'Hoore. Outros nos detíñamos a sacar fotos ás orquídeas.

Epipactis palustris

Ophrys apifera

Spiranthes aestivalis

E, como remate, agradecer a Emilio Sabarís que nos mostrara a zona e recordar as estupendas navallas que nos preparou e que puidemos saborear na comida campestre en Siradella.

Culebra de herradura (Hemorrhois hippocrepis)

2010-10-30T05:37:00.005+02:00

Este era un exemplar adulto na compaña de Xose Ramon Reigada,estaba nun muro baixo de pedra o lado dunha estrada,como sabedes a ferradura e unha especie de ambito mediterraneo,con distribucion norteafricana tamen,o curioso de este encontro foi que este exemplar foi atopado a menos de 35km.dos limites con Galicia,en Portugal na zona de Mirandela,a mediados de Maio de 2.010,a importancia radica,que esto se non me equivoco supon a cita mais cercana a Galicia coñecida nesta especie :)

Culebra de collar (Natrix natrix)

2010-10-30T05:22:00.006+02:00

Aqui me topei cun adulto de Collar nunha aldea do termino Lucense de Cospeito,o lado de un camiño de terra discurria un regato con Ra verde, unha presa potencial desta especie,e o lado no prado entre a herba enroscada e xunto uns tubos de canalizacion,estaba este fermoso exemplar adulto, que tomou rapidamente a defenssa pasiva de boca medio-aberta,olor fetido e facerse a morta,unha especie cada vez menos comun,que non goza moito do respeto das persoas,mais cando e totalmente inofensiva,curiosamente o solta-la mergullouse e desapareceu,esto e mais tipico da sua parente a Viperina,as collares soen nadar en superficie :)

Culebra viperina (Natrix maura)

2010-10-30T04:52:00.008+02:00

Aqui atopamos en nada este trio de Viperinas,nunha praia de Cangas do Morrazo en Pontevedra,unha zona moi boa para herpetos,ese dia de serpes soamente tamen vimos Coronella girondica,Malpolon monspessulanum e Natrix natrix,estaba nunha especie de delta de riachuelo trasdunar de praia,ali habia dende larvas de Rana iberica a Peixes planos tipo linguados,cousas curiosas da natureza,onde confluian un pouco auga doce e salgada,esta especie e famosa,pola sua aptitude defensiva onde resopla e aplanase intentando imitar a venenosa vibora,totalmente inofensivas ,estas pequenas serpes nin morden e e a especie mais acuatica da peninsula,sempre ligada a presencia cercana da auga,aqui tiven a sorte de compartir o dia con Vero,Martiño e Anxos :)

Vibora de Seoane (Vipera seoanei)

2010-10-30T04:28:00.006+02:00

Aqui vemos un adulto mudando a pel de Vibora de Seoane,ainda que a calidade do video non e moi boa,este animal estaba a perseguir activamente a sua presa a cal non deu pillado,unha Ra verde,o animal estaba nunca zona fresca,debaixo dunha ponte da autovia na zona de Santiago na Coruña,decir que como toda vibora e unha especie venenosa,este animal en ningun momento intentoi atacar,son animais moi beneficiosos e para nada peligrosos,se non se meten as mans onde non se deben,ali quedou buscando refuxio :)

Culebra de Esculapio (Zamenis longissima)

2010-10-30T04:11:00.005+02:00

Aqui tivemos a sorte de poder ver en accion, no seu medio a moi dificilmente localizable Esculapio,este exemplar foi atopado en Elgoibar (Guipuzkoa),o curioso e ver este animal en accion,a sua estrataxema de escapatoria e trepar literalmente as arbores,cunha gran destreza,se atopa tamen en camiños ou muros,e unha consumada escaladora,de ahi que tamen boa parte da sua dieta sexan paxaros,este exemplar era un adulto,pero non grande de todo,imposible seria ve-la se non fora por Ander Izaguirre,e tamen gracias os compañeiros de aventura Gabri Martinez e Honorio Iglesias, unha fermosa xuntanza de Granadino-Guipuzkoano-Segoviano e Coruñes :)

Cal é a superficie dunha cuadrícula de 10x10 qm? (2ª parte)

2010-09-29T12:47:00.004+02:00

Logo do comentario de Rubén Portas comentando que hai moitas cuadrículas que teñen unha superficie real (chamada en topografía superficie absoluta) maior á que teñen sen contar a topografía da zona (denominada superficie reducida). Como é lóxico pensar, non ten a mesma superficie real unha porción de 1x1 km na Terra Chá que nos Ancares.

Pois, xogando un pouco con ArcGIS e co SRTM da NASA calculei un mapa a nivel de 10x10 qm no cal se mostra o factor de corrección que se debe realizar para transformar unha superficie reducida nunha absoluta:

Como vedes, as zonas en azul son as que teñen menos pendiente e canto máis cálido sexa a cor máis pendente teñen e maior é o factor de corrección.

E aquí mostro o mapa da superficie absoluta (real) das diferentes cuadrículas de Galicia. Como pode verse hai unhas cantas cuadrículas de 10x10 Qm que teñen máis de 100 Qm^2.

Cal é a superficie dunha cuadrícula de 10x10 qm?

2010-09-26T22:41:00.004+02:00

Bueno, a resposta á pregunta é, inicialmente, moi sinxela: 100 qm^2. Sen embargo, a cuestión non é tan facil se queremos saber cal é a superficie de terra galega das diferentes cuadrículas de 10x10 qm de Galicia. Para responder a esta pregunta hai que botar man dos Sitemas de Información Xeográfica que son os diferentes compoñentes informáticos necesarios para a creación, xestión, análise e representación de datos referenciados espacialmente.

Neste mapa, analizado e exportado con ArcGIS 9.3 (o programa de SIX máis usado) mostramos a superficie de terra galega que hai en cada unha das cuadrículas 10x10 qm de Galicia. A superficie máxima posible é de 100 qm^2, polo que as cantidades que se mostran son tanto os quilómetros cadrados de terra galega que hai en cada cuadrícula como o porcentaxe de terra galega que hai no total da cuadrícula.

Como tódolos que nos dedicamos a buscar bichos por Galicia adiante, temos que darnos conta que en moitas cuadrículas é realmente complicado citar especies como pasa en moitas das cuadrículas de cor vermello do mapa.

PD: soamente representamos neste mapa a superficie continental de Galicia. Como podedes ver faltan 3 cuadrículas galegas que son exclusivamente insulares (Sisargas, Cíes e Ons).

A Labordeta

2010-09-20T20:13:00.002+02:00

Xente grande hai pouca neste mundo e este mundo quedou onte sen unha gran persoa. Labordeta foi sempre un home polifacético. Escritor, cantautor, político e profesor foron algunhas das súas actividades vitais. Todo o mundo recorda aqueles impresionantes documentais onde mostraba as xentes e lugares de España como ninguén podería facer.

Desde sempre recordo a Labordeta no Congreso promovendo grandes ideas e dando unha visión real do que a política debería ser: un instrumento ó servizo de todos. Aquí, unha mostra do caracter e valentía ante os neofascistas ós cales non lle gustaba que unha persoa de esquerdas falara na tribuna do pobo.

¿Quen come a quen? Historia dun teixugo lambón

2010-09-16T21:35:00.007+02:00

Víñamos de realizar unhas mostraxes na zona de Trevinca Adolfo Cordero, Anxos Romeo e máis eu e íamos durmir ó Trisquel, aloxamento que está na aldea de Vilanova que se sitúa nas proximidades de Xares. Indo no coche cara o hotel, na estrada situada entre A Ponte e Vilanova tivemos a enorme sorte de ver un fermoso teixugo que se escapaba de nós.

A sorpresa foi maiúscula cando vimos o que andaba facendo antes de interrumpilo. Alí, no medio da estrada, unha pobre víbora de Seoane (Vipera seoanei) comezada a comer polo rabo e coas tripas por fora. A víbora xa estaba morta aínda que conservaba algún movemento involuntario. Unha foto do exemplar depredado:

E unha foto en detalle da cabeza:

Logo marchamos, deixando alí o cadaver da Seoane. Pola mañá volvimos a pasar polo lugar e a víbora xa non estaba, probablemente comida polo teixugo que volveu a recuperar a súa captura trala nosa interrupción.

PD: a posteriori á publicación inicial deste post, inclúo unha foto en detalle da cabeza do exemplar para que se poida ver a fragmentación das placas cefálicas.

Training Days - European Bat Night

2010-09-04T19:17:00.014+02:00

No pasado fin de semana tivemos o placer de celebrar xunto cos compañeiros de Drosera a European Bat Night en Seoane do Caurel.

Primeiramente, realizamos polos arredores de Seoane do Caurel unha busca de refuxios de morcegos. Nesta busca comentáronse os diferentes métodos existentes para a busca das diferentes especies de morcegos, xa que cada un deles habita un lugar determinado durante o seu repouso diurno. Fixemos dous grupos para evitar molestar en demasía ós morcegos (que por desgracia non apareceron). Aquí un par de fotos do noso grupo:

Logo, asistimos na Estación Científica do Caurel a unha charla impartida por Roberto Hermida sobre os morcegos do Caurel. Faláronse dos diferentes hábitats e comportamentos de caza dos morcegos e fíxose un repaso polas principais especies presentes na zona. Recordar que o Caurel é unha das zonas de Galicia que presenta unha maior biodiversidade de morcegos de Galicia.

Como en tódolos Training Days, a posta en práctica dos métodos de mostraxe que aplican os investigadores no seu traballo diario é o punto álxido das actividades. Logo dunha cea no acampamento Caurel, procedeuse a instalar unha serie de redes xaponesas nos arredores do camping. Froito deste traballo puidéronse capturar catro especies de morcegos: Rhinolophus hipposideros, Myotis daubentonii, Pipistrellus pipistrellus e Eptesicus serotinus. Tamén puidemos escoitar a Tadarida teniotis, que é o único morcego de Galicia que emite ecolocacións audibles para os humanos. Nesta posta en práctica nocturna puidemos contar ca asistencia de numerosos turistas (especialmente nenos) que se aloxaban no camping e desfrutaron de observar de primeira man destes interesantes animais.

Agradecer a tódolos participantes a súa asistencia e á xente de Drosera a súa colaboración. Como non, tamén agradecer á Estación Científica do Caurel e ó acampamento Caurel a súa colaboración.

Artistas e Animais I

2010-08-23T00:48:00.037+02:00

Os réptiles de M.C. Escher

Comezamos cos réptiles de Escher unha serie de post de Artistas e Animais, onde falaremos de debuxos, pinturas, gravados e esculturas de artistas cuxo mundo creativo se relacione de forma peculiar cos animais.

Os debuxos de animais creados por M.C. Escher non son só debuxos interesantes, son debuxos que representan as ideas do artista do modo mais perfecto.

Escher concentrouse case exclusivamente en reproducir e atopar unha resposta a preguntas como: ¿Que é reproducir? ¿Que posibilidades ofrece a superficie se a enchemos con figuras congruentes que limiten unhas con outras? Se debuxar é un engano, unha ilusión que pretende substituír a realidade, ¿poderíase dar un paso máis e facer xurdir un mundo tridimensional dun bidimensional?...

Grazas a esto podemos ver agora como a este artista lle servíron as figuras congruentes de réptiles para responder a algunhas das súas preguntas.

Debuxar é un engano. Na litografía Réptiles de 1943 que a continuación vos mostramos e da cal huskyomega realizou un estupendo vídeo do gravado, Escher debuxa desde o ángulo inferior esquerdo do papel as pequenas figuras planas e esbozadas no seu caderno de bosquexos para desenvolver unha marabillosa tridimensionalidade. O réptil abandona a folla do caderno para pasearse por un tratado de zooloxía e un cartabón que o levan a un dodecaedro para saltar a un vaso de metal dende o cal entrará de novo na folla de papel. Isto faime lembrar como o outro día unha Iberolacerta galani ante a miña insistencia de fotografala, pasou dunha pedra preto do chan a un muro, logo a unhas pedras da parede dunha casa abandonada, e daquí a unha escaleira antiga pola que descendeu outra vez a un muro preto do chan onde a perdín.

Escher creo que non observou a esta I. galani en Trevinca pero seguramente a idea orixinal deste debuxo vén dun encontro similar cun réptil.

Mauritis Cornelius Escher naceu en Leeuwarden, Holanda, no ano 1898. Ao longo da súa carreira realizou máis de 400 litografías e gravados en madeira (xilografía), e tamén uns 2.000 debuxos e borradores. Faleceu o 27 de marzo de 1972.

Autorretrato do artista, gravado en madeira, 1923.

O infinito. Debuxos compostos de figuras uniformes.
Límites cadrados.

Evolución I e Evolución II

Se a superficie fose infinitamente grande, o número de réptiles que a enchería sería infinito.

Recheo regular da superficie

Estructura básica do Límite cadrado. Escher conseguiu dar vida á estructura do debuxo reenchendoa de lagartixas.

O amor polo detalle fai de Escher un gravador excepcional. O seu arte é unha exaltación da realidade, a cal el sentía e interpretaba como unha marabilla de natureza matemática.

En 1969 con 71 anos realiza o gravado "Serpes" onde demostra as súas facultades a pesar da súa avanzada idade, este será o seu último gravado.

Serpes, gravado en madeira, 1969

‹‹Asombrarse é a esencia da vida››

M.C. Escher

Training Days - Bat Night: Morcegos do Caurel

2010-08-13T21:48:00.008+02:00

Durante o último fin de semana do mes de agosto celébrase o European Bat Night. Da man da asociación naturalista Drosera, con ampla experiencia no estudo e conservación dos morcegos de Galicia, imos a celebrar conxuntamente esta noite dos morcegos e os habituais Training Days para coñecer un pouco máis este grupo de mamíferos descoñecidos para moitos de nós.

Para iso imos visitar unha das zonas máis fermosas de Galicia e cunha maior biodiversidade de morcegos, o Caurel. O programa provisional é o seguinte. Pode sufrir lixeiras modificacións en función dalgún detalle a confirmar:

16:00. A busca de morcegos nos seus refuxios

18:00. Charla: Os morcegos do Courel
19:30. Merenda-cea
20:30. Preparativos para as capturas de morcegos (ubicación de puntos de mostraxe e colocación das redes)
21:00 - 01:00 aprox. Captura de morcegos con redes de néboa e identificación en man. Detección e identificación acústica de morcegos.

As charlas e as actividades prácticas serán levadas a cabo por Roberto Hermida, Manuel Arzúa e Moncho Seaje.

Os Training Days son gratuítos pero non se cubre ningún gasto. É obrigatorio solicitar reserva de prazas debido a que hai prazas limitadas. Enviádeme un correo co voso nome e un teléfono mobil (necesario por seguridade e para quedar no punto de encontro).

Os desplazamentos levaranse a cabo en vehículos propios. Indicádeme o lugar de orixe, se dispoñedes de vehículo propio e se este ten prazas libres. Recordade que debemos minimizar o gasto de combustibles fósiles e a emisión de CO2 á atmósfera.

Debido ó pouco tempo existente entre as charlas teóricas e as prácticas de campo, realizarase unha merenda-cea na que cada un dos participantes traerá a súa propia comida debido a que á hora á cal faremos esta merenda-cea non están dispoñibles os restaurantes da zona (recordade traer comida para esta merenda-cea).

Debido a que a actividade rematará de madrugada estamos a organizar o aloxamento no camping de Seoane do Caurel. Por iso, necesitamos saber as persoas que desexades aloxarvos no camping. Existe a posibilidade de aloxarse nalgúns dos hoteis de Seoane, como Casa Ferreiro. Indicádenos a opción que desexedes.

Acampamento Caurel (web).

Casa Ferreiro (web).

Contacto: Martiño Cabana (mcohyla@yahoo.es).

Visita ás terras do norte

2010-08-13T16:29:00.001+02:00

Gracias ás indicación que dous bos herpetólogos e compañeiros, Xabi Prieto e Manu Arzúa, nos deron hai uns días, volvemos Anxos, Rafa e máis eu a desfrutar das terras do norte de Lugo (Cordal de Neda e Serra do Buio). Hai uns días falamos do traballo de Xabi e Manu coas lagartixas das brañas do norte de Galicia (podes ver o post clicando aquí).

Hábitat de Zootoca vivipara e onde puidemos atopar unha larva de Chioglossa lusitanica, adultos de Lissotriton boscai e de L. helveticus, larvas de Alytes obstetricans, recén metamorfoseados de Bufo bufo, adultos, subadultos e xuveniles de Rana iberica e de R. temporaria e dous adultos e un subadulto de Zootoca vivipara.

Adulto de Zootoca vivipara localizado na beira dunha charca. Hábitat un pouco seco para a especie pero moi próximo á auga.

Un dos moitísimos exemplares de Rana temporaria vistos na zona. Este é un xuvenil.

Entre o Cordal de Neda (Abadín e Pastoriza) e a Serra do Buio (a cabalo entre os concellos de Valadouro, Xove, Cervo e Viveiro) percorrimos diferentes estradas e pobos. Á hora de comer paramos en A Igrexa, entre Mondoñedo e Lourenzá e puidemos observar un macho de Lacerta schreiberi e moita Iberolacerta monticola. Tivemos a sorte de poder ver e fotografar catro xuveniles de I. monticola que se caracteriza por ter o rabo de cor azul.

Xa na Serra do Buio puidemos ver un adulto de Chioglossa lusitanica. Paréceme que era a mesma que estaba hai unha semana baixo a mesma pedra cando a observamos Xabi, Manu, Anxos e máis eu.

Perdímonos un pouco pola serra do Buio (ou mellor dito, quixemos perdernos un pouco) e atopamos un bo sitio con bastante I. monticola e Bufo bufo. Aquí, un adulto de cor bastante clara.

E nun dos depósitos de auga atopamos este xuvenil de Alytes obstetricans próximo ó final da súa metamorfose. Estas fotos están feita cun pequeno acuário do que falaremos outro día para que poidades facer boas fotos de anfibios na auga.

Off-topic. Viaxe polo noreste da Península

2010-08-13T03:22:00.008+02:00

Adxunto unha completísima reportaxe (en inglés) feita polo compañeiro Gabriel Martínez resumindo os lugares e especies vistas por él, Honorio Iglesias e o herpetowatcher galego Rafa Vázquez. Gracias a todos eles por permitirnos colgar esta fermosa reportaxe.

Ver reportaxe en Scribd

Temperatura de incubación e determinación sexual

2010-08-08T13:15:00.006+02:00

Un dos fenómenos biolóxicos máis interesantes dentro dos réptiles é a determinación do sexo en función da temperatura de incubación dos ovos. Isto significa que dependendo da temperatura á cal se están a incubar os ovos, van a eclosionar unha maior proporción de machos ou de femias.

Sen embargo, a cousa non é tan simple. Na maioría dos vertebrados a determinación ven dada pola xenética do animal (presencia de XX ou XY en humanos). Este mecanismo denomínase Determinación do Sexo dependendo do Xenotipo (DSX, DSG na gráfica inferior). Os anfibios, serpes, aves, mamíferos e case tódolos peixes teñen este tipo de determinación sexual.

Por outra banda, hai tres modelos de Determinación do Sexo dependedo da Temperatura (DST). Un primeiro modelo, chamado DST Ia, caracterízase por que as especies que o siguen teñen unha maior proporción de machos cando a posta se incuba a unha temperatura baixa e a altas temperaturas prodúcese unha maior proporción de femias (ver na figura inferior o gráfico situado arriba á esquerda). Este mecanismo dase en moitas tartarugas.

Existe un modelo complementario ó anterior, o modelo DST Ib, onde se produce unha proporción de machos cando a posta se incuba a unha temperatura alta e a baixas temperaturas prodúcese unha maior proporción de femias (ver na figura inferior o gráfico situado arriba á dereita). Este mecanismo dase nalgúns lagartos e tuátaras.

Un terceiro modelo de determinación sexual pola temperatura é totalmente diferente. O modelo II caracterízase que a altas e a baixas temperaturas durante o período de incubación, prodúcese unha menor proporción de machos e a temperaturas medias, a proporción de machos é maior. Isto dase en cocodrilos, en moitas especies de lagartos e nalgunhas tartarugas.

Imaxe extraída de La gran enciclopedia de los anfibios y reptiles de Tim Halliday e Kraig Adler. Esta é unha obra esencial para un naturalista.

Este fenómeno é de vital importancia, xa que as variacións de temperatura no campo poden provocar que haxa un desequilibrio na relacións de sexos da poboación e diminuír o número de descendentes xerados en cada período reproductor. Por outra banda, o coñecemento destes mecanismos pode axudar a mellorar os plans de cría en cautividade xa que se pode variar a temperatura de incubación para ter unha maior proporción de femias e así aumentar a capacidada de xeración de crías do programa.

Sobre víboras e ratos

2010-07-12T00:47:00.005+02:00

Moitos ofidios teñen nos atropelos unha das súas maiores ameazas. A víbora de Seoane (Vipera seoanei) non é unha excepción. Hoxe tivemos a mala sorte de atopar unha fermosa víbora atropelada. A nosa sorpresa foi maior cando puidemos observar que acababa de engulir a un rato (probablemente un rato de campo ou Apodemus sylvaticus). Para que despois os paisanos digan que as serpes non serven para nada.

Aqui unha imaxe en detalle da cabeza e do deseño dorsal do individuo:

Hotspot - val do río Támega (Verín)

2010-07-10T14:10:00.010+02:00

Imos comezar unha nova sección herpetolóxica adicada ós hotspot herpetolóxicos de Galicia. Un hotspot é unha zona que presenta unha elevada riqueza de especies, neste caso, de anfibios e réptiles. Nós imos a darlle outro punto de vista a maiores e tamén incluiremos como hotspot determinadas zonas que, se ben non teñen un elevado número de especies, as que ten son moi interesantes.

Para min, a mellor zona de Galicia para disfrutar dos hérpetos é o val do Támega. Vivín un tempo nesta zona e levo varios anos disfrutando dela, polo que lle gardo un cariño especial.

O río Támega nace en Alberguería a uns 950 msnm (nas proximidades nacen os tres ríos máis importantes de Ourense: o Arnoia, o Limia e o propio Támega). Durante gran parte do seu percorrido atravesa vales cunha certa tendencia mediterránea pero é a partir de Castrelo do Val cando anchea a conca e entra con maior forza a influencia mediterránea que provén do sur.

O Támega ten poucos afluentes importantes. O máis importante é o río Búbal, pero dese río falaremos outro día xa que tamén é outro Hotspot que ben merece unha entrada propia.

O val do Támega presenta un total de 32 especies das cales nós puidemos detectar case todas pero aínda nos faltan algunhas. Unha que probablemente non poidamos detectar é a Chioglossa lusitanica debido a que o hábitat da especie (regatos limpos e permanentes durante gran parte do ano) están altamente degradados. Ahí van unhas cantas Nockofotos (non todas son de Verín pero si de Ourense) de especies típicamente verinesas:

Pelobates cultripes

Blanus cinereus

Chalcides striatus

Tarentola mauritanica

Psammodromus hispanicus

Timon lepidus

Malpolon monspessulanus

Rhinechis scalaris

Zootoca vivipara no norte de Galicia

2010-07-07T14:44:00.006+02:00

Revisando este dias o Boletín da Asociación Herpetológica Española, puiden ler un fermoso artigo de Xabi Prieto e Manu Arzúa. Neste artigo, publicado no 2007, falan sobre unha serie de citas de Zootoca vivipara, lagartixa de turbeira, detectada no norte de Galicia.

A lagartixa de turbeira é unha especie de moi ampla distribución xa que a podemos atopar desde a illa de Sajalín (Xapón) ata Galicia e Irlanda. Supera o Círculo Polar Ártico sendo un dos poucos réptiles que poden sobrevivir nestes ambientes tan fríos e extremos. Creo recordar (non me fagades moito caso) que é o réptil de maior distribución mundial.

Atendendo ó caso de Galicia, tradicionalmente, a lagartixa de turbeira estaba relegada ás serras de Xistral e de Ancares. Nesta última serra, os datos mostraban que vivía nas zonas máis altas das turbeiras da zona e pequenos regatos.

Neste traballo de Xabi e Manu publícase a observación de exemplares de lagartixa da turbeira en:

-Serra do Buio (Cervo) UTM 10x10 qm PJ22 a 540 msnm

-Serra de Lourenzá (A Pastoriza) UTM 10x10 qm PJ30 a 603 msnm

-Serra da Corda (Abadín) UTM 10x10 qm PJ20 a 590 msnm

-Montes de Moiseibán (Vilalba) UTM 10x10 qm PJ10 a 900 msnm

Como vedes a distribución coñecida desta especie aumenta considerablemente logo deste bo traballo. Aquí vai un mapa coas novas citas expostas neste traballo. Tamén se poden ver en verde as cuadrículas UTM 10x10 qm onde se sabía que estaba a especie.

Onte chegoume ás orellas de que hai outra nova cita de Zootoca vivipara moi interesante e recordei este artigo de Xabi e Manu que vos fago chegar.

Web sobre la naturaleza de los Montes de Valsain (Segovia)

2010-06-30T04:09:00.002+02:00

Aqui os dejo la web de Honorio, un chico Segoviano apasionado de la naturaleza. Merece la pena echarle un ojo, sin duda :)

http://www.montesdevalsain.es/

Barra, Viñó e Nerga, paraíso herpetolóxico costeiro

2010-06-17T00:58:00.017+02:00

O día 12 de xuño estivemos Anxos, Rafa, Vero e un servidor por terras pontevedresas buscando hérpetos nas praias, dunas e zonas de interior de Barra, Viñó e Nerga (Cangas, Pontevedra). Aqui van algunhas fotos da mostraxe.

Tres Natrix maura estaban a comer peixes na desembocadura do regato situado ó oeste de Barra:

Cerquiña destas cobras había unha prima súa. unha Natrix natrix.

E aquí algúns dos peixes que habia na zona que parece que só ten comunicación co mar na marea alta.

Outra cobra que puidemos observar é a Coronella girondica. Este xuvenil estaba asoleándose nunha senda a última hora da tarde.

Un dos mellores achádegos foi atopar o Chalcides bedriagai na zona. Esta especie está a sufrir uns graves declives nas súas poboacións costeiras galegas debido a que habita principalmente zonas dunares que frecuentemente son colonizadas por chiringuitos e paseos marítimos.

Un macho e unha femia de Timon lepidus vivían baixo dun neumático traído pola marea.

Tamén puidemos observar Psammodromus algirus na zona de trasduna, que consiste nun enorme piñeiral aficado sobre area. Este animal, ó intentar capturalo, rubiu por un piñeiro intentando escapar de nós. Este comportanmento tamén o puidemos observar en Podarcis bocagei na zona de Verín (a mellor zona herpetolóxica de Galicia con máis de 30 especies e na que nós xa puidemos atopar 25 especies).

Un macho de Anguis fragilis foi unha dos nosos últimos achádegos. Fixádevos nas pintas de cor azul características dos machos máis vellos.

E aquí vai un subadulto de Anguis fragilis de cor roxizo.

Tamén debemos comentar que puidemos observar seis individuos de cobregón, Malpolon monspessulanus, pero que non puidemos capturar para fotografar. Desde logo, a abundancia do cobregón nesta zona é de moito interese.

Training Days - Odonatos e plantas dunares

2010-06-07T11:34:00.006+02:00

Lugar de reunión:

Ver mapa más grande

Una muy buena web sobre víperidos ibéricos

2010-06-02T23:24:00.004+02:00

Aqui os dejo para ver, y si quereis colaborar, la web de Juan Timms un amigo valenciano, gran aficionado y conocedor de nuestras víboras. Espero que os guste la web :)

www.viborasdelapeninsulaiberica.com

III Xornadas da SECEMU

2010-05-31T11:42:00.005+02:00

As III Jornadas de la Asociación Española para la Conservación y Estudio de los Murciélagos (SECEMU) vanse a celebrar en Galicia. Estas xornadas pretenden ser un punto de reunión e posta en común sobre o avance das tecnoloxías no estudo dos morcegos e están abertas a calquera persoa, experta ou non, que teña interese nas novas tendencias de estudo deste grupo animal. Nas xornadas participasen algúns dos investigadores máis experimentados de Europa e realizaranse mesas redondas nas que se comentasen protocolos, materiais e métodos utilizados e as súas vantaxes e inconvenientes.

Máis información: enlace.

Training Day - Enciña da Lastra

2010-05-29T10:33:00.014+02:00

O pasado sábado, 22 de maio, puidemos desfrutar dunha magnífica xornada de campo na zona de Valdeorras, dentro dos Training Days, impulsados dende Saramaganta, coa colaboura de Hábitat, Drosera e Numenius.

Xuntanza inicial na que Rafael Estévez comenta os aspectos máis importantes do entorno elexido, mentres un ourol canta no val e varios abellarucos e dúas águias cobreiras nos sobrevoan.

Acompañounos un excelente clima, igual algo quente de máis, e os coñecementos e grande capacidade didáctica de Rafael Estévez e José Gándara, que durante toda a actividade se encargaron non só de identificar as ducias de diferentes especies de bolboretas que se puideron observar, senon de aportar información sobre a súa bioloxía, ecoloxía e conservación. Ademáis, con gran paciencia, axudaban a identificar os individuos que lles presentabamos a través dos visores das cámaras, que traballaron a reo ese día, comentando técnicas e trucos para conseguir boas fotografias.

Os prados altos destas terras conteñen unha grande biodiversidade, da que, o longo do dia, puidemos ver numerosos exemplos.

Os afloramentos calizos, o clima mediterráneo e a presenza de prados fan da Comarca de Valdeorras a rexión xeográfica galega de maior riqueza en orquídeas. Agradecer a François Flores e a Rafael Estévez a súa axuda na identificación no campo (se se cola algún erro de certo será meu).

A primeira que contemplamos foi a Orchis provincialis, unha especie algo escasa e que causou bastante sorpresa e interese.

Moi preto, esta Aceras anthropophorum (literalmente portadora de homes, pola apariencia de pequenos homes colgantes que forma o labelo) foi unha máis curiosas, que fotografamos.

A lavanda, omnipresente nas ladeiras que camiñamos, e o relevo montano, incluíndo zonas de cortados rochosos, aportan beleza ao paisaxe e lugares de aniñamento a aves como os alimoches, vistos esa mesma mañá, e posibilidades aos voitres, como os catro leonados que nos sobrevoaron.

Nunha zona encharcada, entre xuncos atopábase unha pequena poboación de Serapias lingua.

O calor continuaba a crecer mentres avanzábamos por unha pista.

E chegamos así ao que sería o punto máis importante do dia, unha zona de ladeira con prados e matogueira aberta sobre calías que alberga máis do 80% das especies de bolboretas que poden verse en Galicia. Mentres, sobre as nosas cabezas, tres cernícalos flanquean e atacan a un águia real, ata facela pousar nun rochedo moi próximo.

Unha das máis espectaculares orquídeas do dia: Limodorum abortivum.

Non moi lonxe atopamos varios individuos de Ophrys scolopax, un dos xéneros máis curiosos, que atraen a machos de abellas, non so pola sua forma, senon que imitan tamén as ferómonas das femias. Na pseudocópula o animal enganado adquire uns polinios, que se adhiren á súa cabeza, e que polinizarán á seguinte orquídea coa que manteña relacións.

Pero como comentei a saída era para ver bolboretas, claro que unha cousa e velas (aquí xa levariamos unhas 30 especies) e outra fotografalas, cando, como é o meu caso, tes que poñer a cámara a 3 cm duns animais moi asustadizos e tremendamente activos cos máis de 30o que “desfrutábamos” á sombra.

A primeira que me deu unha oportunidade, despois de facerme foi esta grande e fermosa Aporia crataegi, un piérido bastante raro en Galicia (abondoso no S de Ourense). Como o seu nome indica está ligado aos Crataegus dos que se alimentan as súas eirugas.

Unha planta abondosa en Ourense, pero curiosa para os “norteños” coma mín e a muscaria, Muscari comosum.

Algo máis arriba pareceu esta Melitalea cinxia, que colaborou dexándose fotografar o anverso e, moi fermoso, reverso das ás.

Sobre Crataegus atopábase esta bolboreta, probablemente unha Adscita, pero que non teño todavía identificado:

Outra especie vista foi a Lycaena phlaeas. Aínda que as miñas fotos non lle fan xustiza.

Outra xoia voadora vista foi a Lycaena (heodes) alcyphron.

Tamén apareceu unha Empusa pennata adulta, un “alien” que soportou con estoicismo a sesión fotográfica a que foi sometida.

Ademáis dos imagos de bolboretas tamén estaban presentes algunhas eirugas Malacosoma neustria (Lepdioptera-Lasiocampidae).

A sección de réptiles, nesta primeira zona, estivo representada pola lagartixa dos penedos (Podarcis hispanica), a lagartixa rabuda (Psammodromus algirus), o cobregón (Malpolon monspenssulanus) e o lagarto arnal (Timon lepidus) como este subadulto, posibles presas do alcaudón común que voaba nese momento algo máis arriba de onde estabamos.

O arnal portouse moi ben como modelo, o que foi aproveitado.

Virando pedras atopamos este curioso inquilino (Buthus occitanus).

E continuamos o noso percorrido, nun entorno de impresionante beleza

E continuaban a aparecer orquídeas, nesta ocasión unha Anacamptis pyramidalis.

E non moi lonxe unhas Orchis purpureas.

Despois de ver un par de escribentas hortelás, que emocionaron a algún paxareiro do grupo, apareceu esta (probable) Orchis mascula.

Xa ben rematada a mañá desprazámonos a comer, buscando algo de frescor e sombra, que atopamos xunto a unha fonte-lavadeiro. Aquí apareceron un par de especies de anfibios, destacando unha enorme larva de sapiño comadrón (Alytes obstetricans) acompañada nun pilón por larvas e adultos reproducíndose de pintafontes verde (Triturus marmoratus).

Ás veces non é doado localizar e identificar as bolboretas, como exemplo aquí Martiño “anima” a unha Arctia a abrir as ás para poder determinar a súa especie que resultou ser unha Arctia villica.

Xa pola tarde atopamos outra orquídea, unha Ophrys sphegodes.

Unha das máis atractivas bolboretas do dia: un macho de Polyommatus icarus.

Unha chuchaleites (Iphiclides podalirius) recorría a ladeira libando de todos os matos de lavanda e sen asustarse demasiado da nosa presencia.

Baixo unha pedra, xa a tardiña, unha agarimosa nai transporta aos fillos ao lombo.

Outro pequeno animal por identificar.

A foto do dia (para min) unha cópula de Lysandra (Polyamatus) bellargus.

Durante toda a visita a presencia da flora foi espectacular, ben pola presencia de orquídeas de caprichosas e coloridas formas, ben pola floración das xestas e das lavandas, ou, como neste caso, pola exhuberancia dos chuchameles.

Xa a última hora, e despois dunha boa carreira, conquerimos recoller e fotografar unha cobra riscada (Rhinechis scalaris)

E unha foto final dos últimos en marcharnos.

Espero que non vos aburrira moito. Agradecer a François Flores, Rafael Estevez e a José Gándara a corrección dalgunhas identificacións.

Training Days en Verín - Anfibios

2010-05-16T13:36:00.014+02:00

Mellor tarde que nunca, poño unhas Nockofotos realizadas durante os Training Days do mes de abril polo val do Támega e a Gudiña. Este primeiro post versa sobre anfibios.

Un macho de Alytes obstetricans portando ovos. No val do Támega aínda é unha eespecie frecuente.

Amplexus (cópula) de Bufo bufo. Macho arriba e femia abaixo (a femia máis grande).

Bufo calamita.

Durante a noite puidemos observar a varios exemplares de Hyla arborea.

Ainda que os puntos de auga de calidade son escasos nalgúns hai pequenas poboacións de tritóns como esta Lissotriton boscai. Decir que na zona non está rexistrada a presencia de Lissotriton helveticus, aínda que está moi cerca (zonas de Cualedro e da Limia). Tamén puidemos observar o Triturus marmoratus pero non hai Nockoimaxes dese feito.

O gran descubrimento do día (bueno, un deles que o finde foi moi fructífero) foi detectar a presenza de Pelobates cultripes. Levábamos un tempo buscándoo pero non o puidemos atopar. As choivas deste ano favoreceron a creación de determinados puntos de auga necesarios para esta especie. A última cita rexistrada dun adulto era do noso amigo Xose Ramón Reigada no ano 2002. Esta é unha moi boa noticia para a especie que está moi ameazada a nivel galego.

Común e moi habitual é a Pelophylax perezi, e como non, tamén a atopamos.

A outra especie habitual é a Rana iberica.

Sempre conto que cando empecei a traballar en Verín, unha das cousas que máis me sorprendeu é a dificultade de ver píntegas (Salamandra salamandra). Para un lucense é raro non saír de noite e non ver píntegas. En Verín non é facil observalas.

Ata aquí a parte de anfibios. Puidemos ver 10 das 11 existentes na zona (faltou Discoglossus galganoi, está extinta Chioglossa lusitanica e non hai referencias da existencia de Lissotriton helveticus e Rana temporaria)

Training Days en Verín - Réptiles

2010-05-16T13:30:00.006+02:00

Agora poñemos unhas fotos sobre os réptiles que puidemos observar nos Training Days do val do Támega e a Gudiña.

Unha fermosa femia de Anguis fragilis. O dimorfismo sexual (=diferencias na forma e coloración entre machos e femias dentro dunha mesma especie) é moi marcado nesta especie. As femias teñen os laterais máis escuros que o dorso, mentres que os machos teñen os laterais da mesma cor clara que o dorso. Ás veces, os machos tamén teñen unhas manchas grisáceas ou azuladas, máis patentes conto máis vello é o exemplar.

O Blanus cinereus é unha especie moi mediterránea na Península Ibérica. En Galicia só está presente no val do Támega (ríos Támega e o seu afluente Búbal). Ultimamente, tamén puidemos descubrir unha nova poboación no fermoso río Mente, gracias á axuda do noso compañeiro Xosé Ramón Reigada.

O Chalcides bedriagai tamén é unha especie moi mediterránea aínda que non tanto como o escouparón cego (Blanus cinereus). Está presente nas ladeiras quentes do río Búbal, non baixando ás ladeiras máis quentes e secas do río Támega.

O Chalcides striatus é unha especie moi abundante en Galicia. No ano 2008 tivemos a sorte se observar ás catro especies de ápodos ou semiápodos da península (Anguis fragilis, Blanus cinereus, Chalcides bedriagai e Chalcides striatus) na mesma zona e a escasos dous metros de distancia. Este feito é enormemente interesante e único na península Ibérica. De feito, debaixo dunha mesma pedra había un exemplar de Blanus cinereus e de Anguis fragilis.

Aquí, un exemplar de Coronella austriaca.

Un macho en celo de Lacerta schreiberi. Especie endémica do noroeste ibérico que sobrevive tamén en zonas húmidas do centro da Península. Na súa área de distribución mediterránea habita os bordes de ríos e regatos, e non aparece lonxe deles. Debido a isto, en Portugal chámase lagarto-de-água.

De noite e debaixo dunha pedra, puidemos capturar este fermoso exemplar de Malpolon monspessulanus.

Un fermoso xuvenil de Natrix natrix. Curiosamente, a gran ausencia destas xornadas foi a súa prima, a Natrix maura, moito máis abundante na zona.

Un exemplar de Podarcis bocagei. Este exemplar foi visto na zona da Gudiña. En Verín, compórtase de maneira similar que o Lacerta schreiberi (vive en lugares húmidos e próximos a regatos e ríos). Presenta un comportamento curioso de fuxida xa que sube polos ameneiros (Alnus glutinosa) para escapar dos depredadores (ou dos herpetólogos).

Podarcis hispanica, especie moi abundante na zona.

Macho de Psammodromus algirus. Pódese observar como a gorxa é de cor roxiza, típico dos machos en celo desta especie.

Fermosísimo macho de Psammodromus hispanicus. Esta especie é moi escasa en Galicia e habita matogueiras moi abertas e tamén viñedos e camiños.

Un gran exemplar de Rhinechis scalaris, antes chamada Elaphe scalaris.

Un lagarto arnau, Timon lepidus.

E aquí a sorpresa do día. Na zona da Gudiña tivemos o pracer de observar este fermoso subadulto de Vipera latastei. Unha hora despois, puidemos observar outro exemplar, esta vez adulto, da víbora de cordón, nome vernáculo dado na zona á especie. Este último exemplar estaba nunha cuneta polo que despois de fotografar apartámolo da zona para evitar que terminara debaixo das rodas dun coche.

E a última especie para acadar as 26 detectadas neste Training Day foi a víbora de Seoanei, Vipera seoanei, na viaxe de volta polo río Bibei. Esta especie puido ser observada por Ricardo Ferreiro, Fernando Diz-Lois, Anxos Romeo e Martiño Cabana.

Ata aquí todo o referente ó hérpetos observados nos Training Days de Verín. Agradecer a tódolos participantes a súa axuda e espero que lles gustara moito a actividade.

Cartografía Inventario Nacional da Biodiversidade

2010-05-13T15:51:00.003+02:00

Inauguramos unha nova sección que, se ben xa estaba comezada, desexamos mellorala para o disfrute de todos. Acabamos de montar a infraestructura cartográfica para poñer a vosa disposición os mapas de biodiversidade do Ministerio de Medio Ambiente.

Esta cartografía é a resultandte dos estudos:

Atlas y Libro Rojo de los anfibios y reptiles

Atlas de mamíferos terrestres de España

Atlas y Libro Rojo de los peces continentales

Atlas de invertebrados amenazados de España

Atlas y Libro Rojo de la flora vascular amenazada

Ainda nos queda realizar a cartografía de:

Atlas de las aves reproductoras de España (base de datos moi extensa).

Atlas de las Plantas Alóctonas Invasoras de España (base de datos non dispoñible)

A cartografía pode verse no banner lateral (a vosa dereita) seleccionando a especie desexada dentro da listaxe taxonómica do grupo desexado. Ó clicar nesa especie, abrirase un enlace a un mapa coa cuadrícula de 10x10 km da Galicia expandida. A Galicia expandida é a zona que comprende tódalas a tódalas cuadrículas de 100x100 km (PG, PH, NJ, etc) de Galicia. Esta área colle todo o territorio galego e o territorio máis próximo a Galicia do norte de Portugal (sen datos para o INB) e o occidente de Asturias, León e Zamora.

Espero que vos sexa de utilidade.

Training Days - Enciña da Lastra

2010-05-10T01:23:00.003+02:00

Desde a Asociación Saramaganta seguimos a organizar os Training Days, actividades para naturalistas enfocadas ó estudo e observación da flora e fauna galegas. Neste segunda convocatoria, desexamos invitarvos a realizar unha saída ó campo para a observación de bolboretas diurnas no Parque Natural de Enciña da Lastra.

Para esta saída contaremos coa axuda dos nosos compañeiros Rafael Estevez e José Gándara, expertos naturalistas que dominan amplamente os segredos das bolboretas e coñecen de primeira man a fauna e flora do Parque Natural de Enciña da Lastra.

Agradecerlles a Rafael e a José que nos acompañen nesta saida e nos ensinen os ropalóceros dunha das zonas máis mediterráneas de Galicia.

Coma sempre:

Os Training Days son gratuítos pero non pero non se cubre ningún gasto. É obrigatorio solicitar reserva de prazas debido a que haai prazas limitadas. Enviádeme un correo co voso nome e un teléfono mobil (necesario por seguridade e para quedar no punto de encontro).

Os desplazamentos levaranse a cabo en vehículos propios. Como a orixe de cada persoa é dun lugar diferente de Galicia é imposible o aluguer dun autobús. Indicademe o lugar de orixe, se dispoñedes de vehículo propio e se este ten prazas libres. Recordade que debemos minimizar o gasto de combustibles fósiles e a emisión de CO2 á atmósfera.

Para a comida recomendamos levar bocata ou similar para non gastar moito tempo. Non pararemos en ningún lugar para facer compra algunha e non hai bares nin tabernas na zona, polo que a comida debe traerse de casa.

Comezaríamos o sábado día 22 ás 11 da mañá en Enciña da Lastra no Mirador de Pardollán (o mapoa ten un erro e pon Pardellán):

http://maps.google.es/maps?f=q&source=s_q&hl=es&geocode=&q=pardoll%C3%A1n&sll=40.396764,-3.713379&sspn=10.170438,26.784668&ie=UTF8&hq=pardoll%C3%A1n&hnear=&ll=42.463328,-6.831179&spn=0.009624,0.026157&t=h&z=17

Para chegar a el, debemos desviarnos no seguinte desvío que vai a Vilar de Silva:

http://maps.google.es/maps?f=q&source=s_q&hl=es&geocode=&q=pardoll%C3%A1n&sll=40.396764,-3.713379&sspn=10.170438,26.784668&ie=UTF8&hq=pardoll%C3%A1n&hnear=&ll=42.470403,-6.855404&spn=0.004812,0.013078&t=h&z=17

Viaxe polo corazón de Galicia

2010-05-09T12:32:00.010+02:00

Nocko ven de realizar unha viaxe herpetolóxica feita polo corazón de Galicia. Agolada, Rodeiro e Lalín (Pontevedra) e posteriormente a Taboada e Lugo (Lugo). Aquí vai un resumo desta saída herpetolóxica.

Comezou a viaxe por Agolada aproximándose ó LIC Sobreirais do río Arnego onde puido observar Podarcis bocagei, Rana iberica, Anguis fragilis e Timon lepidus. Todo isto, nas beiras do río Arnego, entre muros tradicionais de pedra e sobreiras.

Tamén en Agolada visitou prados con pequenas manchas de carballeiras (hábitat moi típico da zona) onde puido observar Anguis fragilis, Podarcis bocagei e Timon lepidus.

Sempre que se poida, debemos visitar as canteiras abandonadas (coa debida precaución), onde Nocko puido atopar Podarcis bocagei e Coronella austriaca (canteira situada en Rodeiro).

En Antas de Ulla observáronse numerosos individuos de Rana temporaria e Lacerta schreiberii en prados húmidos con regatos e canos de auga.

Nas cunetas inundadas nas carballeiras frondosas de Cendoi (Agolada) puido observar Rana iberica, Salamandra salamandra e Lissotriton boscai.

Xa cambiando de zona, en Couto Grande (Lugo) puidéronse observar larvas e adultos de Hyla arborea e Pelophylax perezi.

En total, doce especies en varios lugares de Galicia.

Agradecerlle a Nocko que compartira con nós esta fermosa viaxe.

Serra do Xistral

2010-05-01T23:33:00.013+02:00

Hoxe, primeiro de maio, tivemos o placer de acompañar a algúns integantes do Grupo Naturalista Hábitat a unha saída pola serra do Xistral. Fomos moi poucos debido ó mal tempo pero con moitas ganas de ver bichos. Ahí van unhas fotos dos hábitats e especies de hérpetos atopadas:

Lagartixa das brañas, Zootoca vivipara.

Lagartixa das serras, Iberolacerta monticola.

Sapiño comadrón, Alytes obstetricans, en continuo descenso das súas poboacións no norte de A Coruña e Lugo.

Pintafontes palmado, Lissotriton helveticus.

O sapo corredor, Bufo calamita, moi abundante nas zonas montañosas.

O sapo común, Bufo bufo.

A saramaganta, Chioglossa lusitanica, endemismos do noroeste ibérico que dá nome a nosa asociación. O vertebrado máis interesante de Galicia (na miña humilde opinión).

A píntega, Salamandra salamandra, en concreto da subespecie bernardezi, caracterizada por ter dúas liñas lonxitudinais (que poden estar interrumpidas) polo lombo.

Outro sapiño comadrón, Alytes obstetricans, en comportamento de defensa, inchando o corpo, alongando as patas dianteiras e traseiras e baixando a cabeza.

Mortalidade masiva no encoro do Pontillón do Castro, Xeve, Pontevedra

2010-04-16T15:13:00.014+02:00

A compañeira Lupe Bicos infórmanos na súa conta de Flickr sobre a mortalidade masiva de pintafontes verde (Triturus marmoratus) e pintafontes común (Lissotriton boscai).

Link da nova na Voz de Galicia.

A dia de hoxe descoñecemos realmente que está a suceder neste encoro. Esperemos que se atope o foco de contaminación e este sexa erradicado.

Gracias a Lupe Bicos polo envío destas fotos e por permitirnos publicalas no blog e, como non, por difundir esta mala noticia coa intensidade que se merece.

Sobre a uniformidade cromática dos anfibios

2010-04-16T13:05:00.010+02:00

Moitas veces, cando estamos a aprender a identificar os anfibios buscamos nas nosas guías de campo a especie que desexamos identificar. Normalmente, todo o mundo se fixa nas fotos, que son moi intuitivas e rápidas. Sen embargo, as guías conteñen un número finito de fotos e habitualmente só traen aquelas fotos de individuos "normais". Pero a natureza non é nin lisa nin uniforme. Aquí vai unha pequenísima selección de nockofotos do sapo corredor (Bufo calamita) para que poidades observar que non todo é o que ven nas guias de campo:

Xemas preciosas en Anuros

2010-04-14T02:15:00.013+02:00

Como si de pedras preciosas se tratara e como unha mais das moitas maravillas que nos ofrece a natureza, están os ollos dos anuros. Por anuros enténdese ras e sapos. Os ollos, como sabemos, cumplen a función visual en todo ser vivo e tamen son unha seña inconfundible de cada especie animal.

Os ollos dos anuros son grandes xa que este tipo de animais cazan coa vista e teñen unha boa vision. De feito, existen tamén diversos tipos de pupilas segundo a actividade e uso en xeral da especie. Así, as pupilas verticais son típicas de especies nocturnas ou crepusculares coma os Sapiños comadróns (Alytes) ou os Sapos de esporóns (Pelobates) xa que estas pupilas permiten unha mellor entrada de luz en ambientes escuros. Noutros caso poden ser redondas como no caso de especies diurnas como as Ras verdes (Pelophylax) ou as Ras de San Anton (Hyla). De tódolos xeitos esto é moi relativo xa que moitas destas especies teñen diferentes tipos de acitividade segundo a epoca do ano. Caso aparte están as pupilas non redondas de todo, con forma elíptica como as do Sapiño pinto (Discoglossus).

A continuacion veremos estas pequenas pedras preciosas que son os ollos dos nosos anuros galegos.

Sapo común (Bufo bufo)

Sapo corriqueiro (Bufo calamita)

Sapiño comadron (Alytes obstetricans)

Sapo de esporóns (Pelobates cultripes)

Sapiño pinto (Discoglossus galganoi)

Ra de San Antón (Hyla arborea)

Ra verde (Pelophylax perezi)

Ra dos regos (Rana iberica)

Ra vermella (Rana temporaria)

Coloracions ventrais en macho de Lagartixa de Bocage (Podarcis bocagei)

2010-04-06T18:57:00.010+02:00

A Lagartixa de Bocage é a especie mellor representada na nosa comunidade, levando tamén de feito o nome de Lagartixa galega. As femias soen ser pardas e os machos adultos pola contra soen ter tons verdosos. Este pequeno saurio podese atopar en diversos hábitats, tales como construccións humanas, muros de pedra, canteiras, etc. Cando se está en Galicia sobre todo no norte e vemos unha lagartixa correndo nun muro ou tomando o sol nunha pedra, e mais que probable que se trate desta especie aqui representada. Na época de celo os herpetos lucen as súas mellores cores o entrares a epoca de celo e as Lagartixas de Bocage non son unha excepcion o respeto, neste apartado poremos 3 fotos ventrais de coloracion de machos de Podarcis bocagei :)

En primeiro termo un macho de Corrubedo (A Coruña) de coloracion branca (Pouco habitual nesta especie).

Aqui temos un macho de coloracion ventral amarela, os máis tipicos polo norte da súa distribución, un macho de As Paxareiras (A Coruña).

Por último, temos este exemplar de coloracion laranxa de Esposende (Portugal). Parece ser a coloracion máis frecuente, polas zonas máis ó sur da súa distribución, aínda que tamén temos atopado exemplares destes polo norte:)

Albinismo en Blanus cinereus

2010-04-05T16:49:00.008+02:00

O albinismo é unha anomalía pigmentaria pouco frecuente en réptiles, aínda que podemos atopar diversas observaciones de réptiles albinos na Península Ibérica. Describíronse os albinismos (parciais ou totais) de Mauremys leprosa, Podarcis cf. muralis, Timon lepidus e Natrix maura no territorio peninsular, aínda que tamén noutras especies que habitan a Península citáronse casos de albinismo fora do territorio ibérico.

Nunha poboación de escouparón cego (Blanus cinereus) do sur de Galicia (comarca de Verín, Ourense: 29T PG24 e PG34) púidose comprobar que o 21.9 % dos individuos observados presentaba albinismo parcial con diferente grao de extensión (n=32). Esta Nockoimaxe dun exemplar albino de Blanus cinereus acompañado doutro exemplar de coloración normal atopados no Parque Rexional da Conca Alta do Manzanares.

Nos réptiles, o albinismo é unha anomalía pigmentaria pouco frecuente. Isto pode ser debido á baixa supervivencia dos individuos albinos pola súa alta detectabilidade ante os depredadores e á dificultade na termorregulación helioterma (captando directamente os raios do sol) ao presentar unha coloración con baixa capacidade de absorción dos raios solares.

Con todo, a actividade fosorial de Blanus cinereus permitiría a supervivencia destes exemplares albinos debido a que están ocultos baixo terra para os depredadores e que a termorregulación realízase principalmente por tigmotermia (captando a calor que provén dun material quente, como pode ser unha pedra ao sol), saíndo en poucas ocasións ao exterior, o que permitiría a supervivencia dos exemplares albinos.

Extraído, modificado e traducido de: Cabana, M. & Vázquez, R. 2008. Albinismo parcial y total de Blanus cinereus (Vandelli, 1797) en la Península Ibérica. Boletín de la Asociación Herpetológica Española, 19: 39-40.

Training Days

2010-04-04T17:25:00.016+02:00

Desde a Asociación Saramaganta estamos a organizar unha serie de actividades no campo para os naturalistas galegos. Xunto coa colaboración do Grupo Naturalista Hábitat, Drosera e Numenius, presentamos os Training Days e invitámosvos a participar neles.

Os Training Days son unhas actividades no campo que se desenvolven nos países anglosaxóns. Estas saídas ó campo tratan de ensinarlle ós naturalistas alleos a un determinado taxón o traballo que desenvolven os investigadores con esas especies. Para iso, realizarase unha saída práctica ó campo acompañado por un ou varios especialistas no estudo dun determinado taxón para ver como se traballa con eles e poder observar unha serie de especies. Os Training Days que propoñemos versarán sobre os anfibios e réptiles, bolboretas diurnas, odonatos, morcegos, etc de Galicia. Estas saídas realizaranse durante os meses de abril a setembro coincidindo co último fin de semana de cada mes.

No primeiro Training Day (mes de abril) proponse unha saída para poñer en práctica os diferentes métodos de campo existentes para o estudo dos anfibios e réptiles. Esta saída terá como obxectivo a visita do val do Támega (zona de Verín, sur de Ourense) durante os días 24 e 25 de abril (sábado e domingo).

O val do Támega é a zona de maior riqueza de especies de hérpetos de Galicia, contando cun total de 32 especies, sendo algunhas delas exclusivas ou case exclusivas desta zona de Galicia. Se ben non podemos asegurar a observación de ningunha especie en concreto é probable que se poidan observar especies escasas ou moi localizadas en Galicia como o Blanus cinereus, Psammodromus hispanicus, Tarentola mauritanica ou Chalcides bedriagai.

Poñeremos en práctica os diferentes tipos de mostraxe que os herpetólogos usamos de maneira habitual como pode ser a observación de lagartos e lagartixas asoleándose, busca de individuos baixo refuxios (pedras, troncos, etc), prospección con rede de charcas, escoitas nocturnas de anuros (Hyla arborea, Bufo calamita, Alytes obstetricans, Bufo bufo, etc) e busca de Tarentola mauritanica de noite (se a temperatura da xornada é a adecuada).

Esta saída será guiada por unha serie de herpetólogos e naturalistas: Martiño Cabana, herpetólogo que traballa en distribución e conservación, en especial, de especies mediterráneas de Galicia; Ricardo Ferreiro, herpetólogo pertencente ao Grupo de Investigación en Bioloxía Evolutiva e que traballa en estudos de conservación de especies endémicas e ameazadas; Rafael Vázquez, herpetowatcher con amplos coñecementos da herpetofauna ibérica e Xosé Ramón Reigada, naturalista verinés con grandes coñecementos de aves e herpetos do sur de Ourense. Todos nós estaremos encantados en mostrarvos o noso modo de traballo diario e que coñezades unha interesante zona de Galicia e a súa herpetofauna.

Esta saída realizarase os días 24 e 25 de abril (sábado e domingo) pernoctando no albergue de Vilarello de Cota (Vilardevós). Os desplazamentos entre os diferentes lugares de mostraxe realizaranse en coches particulares.

Se desexades participar nestas actividades ou obter máis información podedes poñervos en contacto co organizador :

Martiño Cabana
mcohyla@yahoo.es

Asociación Saramaganta
www.saramaganta.org

Herpetoloxía de urxencia

2010-03-31T01:57:00.008+02:00

Era unha tarde de sábado. Quedáramos pola mañá con Susana para axudarlle na mudanza e debanar un pouco na súa nova casa en Vilargarcía de Arousa. Logo de pasalo ben e vendo que o Grove quedaba cerca decidimos achegarnos ata aló. Ahí vai unha breve mostra desta visita herpetolóxica de urxencia feita por Anxos e máis eu (Martiño). Rápida e fugaz para compensar o mono dunha semana de encerro diante do ordenata. Comezamos a visita entrando no vello aeródromo do Grove. Chove un pouco pero vai bastante vento. Temporal do sudoeste. Sen material adecuado. En tenis, cunhas pequenas linternas cutres e sen a linterna mochilera. Outro día explicarei que é isto da linterna mochilera aínda que os que teñen vido conmigo a buscar anfibios ou ladras (Tarentola mauritanica) de noite xa saben de que vai este trebello do diaño. En menos dun minuto, a primeira sorpresa, unha gran femia de Pelobates cultripes. Sorpresa maiúscula. Pero seguimos coas luces de néboa do coche percorrendo todo o aeródromo e atopamos 4 adultos máis (5 en total, 3 machos e 2 femias). Ahí van unhas fotos. Desculpade pola calidade xa que por non levar, non levávamos nin cámara de fotos. Están sacadas co móbil.

Logo dun tempo mirando polo vello aeródromo, decidimos ir a Siradella. Esta área recreativa está situada nunha vella canteira e tiña unha moi boa poboación de anfibios. Sen embargo, unha serie de actuacións, como a instalación de columpios e demais xogos infantís, dunha pasarela e doutras modificacións do hábitat, están a alterar un dos mellores lugares de reprodución do sapo de esporóns do Grove. Na subida a Siradella soamente puidemos ver 3 píntegas comúns (Salamandra salamandra) na estrada. En Siradella tivemos a sorte de observar 3 adultos de sapo de esporóns (Pelobates cultripes), todos eles cerca da charca que estaba bastante chea de auga.

Unha das femias atopadas en Siradella estaba realmente enfadada con nós. Quen éramos nós para andar a sacarlle fotos sen o seu permiso. Aquí vai unha mostra do berro que fai esta especie cando se sinte molestada. Tamén grabada co móbil polo que pedimos disculpas pola calidade.

Anxos e Martiño

Valverde e o esqueleto de Pelobates cultripes

2010-03-31T01:16:00.006+02:00

Jose Antonio Valverde (1926-2003) foi un biólogo e naturalista moi comprometido coa conservación do medio natural da Península Ibérica e do norte de África. Unha das súas principais fazañas foi conseguir conservar, xunto con outras persoas, as Marismas de Doñana que ian ser desecadas coma outros humidais ibéricos (Antela, entre moitas outras).

Valverde era un naturalista de amplo espectro que coñecía moi ben a herpetofauna de Doñana como se pode ver nunha das súas maiores obras, Estructura de una comunidad mediterránea de vertebrados terrestres, na que describe, especie por especie, que come a quen e quen é comido por quen.

Queremos destacar unha figura moi interesante sobre o sapo de esporóns (Pelobates cultripes) e que nos dá pé a comentar algunhas observación propias sobre os esqueletos desta especie en Galicia.

Estes osos puidemos observalos na Limia estes últimos anos. Os restos de máis de vinte sapos de esporóns foron atopados nun edificio abandonado onde aniña a curuxa. Na zona de Verín, a única cita que coñecemos desde o ano 2002 son dun pequeno grupo de restos atopados na zona de Monterrei.

Pero non só se poden atopar estes restos nas egagrópilas de curuxa. Na Lanzada tamén puidemos atopar nestes últimos anos cadáveres de sapos de esporóns (máis de 30 nas últimas visitas). Descoñecemos a causa da morte destes exemplares pero con estas figuras do xenial Valverde puidemos recoñecer perfectamente a que especie pertencían os restos.

Como matar un lobo

2010-03-28T16:37:00.005+02:00

Cóntovos unha lenda que me comentou o señor Antonio, veciño de Degrada (Ancares lucenses) e que a el lle recomendou un maderista de Becerreá (Lugo). Este comentario foi recollido o 17 de xullo do 2008 no bar de Pedro e Mariló na Campa da Braña, Degrada, Cervantes, Lugo.

Para poder envenenar a un lobo, debemos coller a unha víbora no monte e sen maltratala. Ademais desto, necesitamos dunha casavella (Salamandra salamandra, Píntega, Salamandra). Ambos animais póñense un diante do outro á espera de que a víbora morda varias veces á casavella. Posteriormente, debemos coller a casavella e metémola dentro dun envase metálico (unha lata ou unha pota vella). Logo poñemos a lata (e dentro dela a casavella envenenada pola víbora) ó lume ata que quede ben chamuscada. Por último, sacamos a casavella e moémola ata facer un po fino. Este po ponse sobre carne ou algo que lle guste ó lobo, da mesma maneira que se fai coa estrignina.

O "aire" e as píntegas

2010-03-28T16:18:00.007+02:00

O "aire" é unha especie de envoltura máxica que posúen algunhas especies de anfibios como pode ser a píntega (Salamandra salamandra). Na tradición oral de Galicia son moi abondosas as referencias sobre o "aire" e das súas influencias sobre o ser humano. Moitas destas lendas teñen algo de verdade e, normalmente, fallan na explicación de fenómenos que son dificiles de explicar como a do "aire". En realidade o "aire" non é un halo máxico que rodea ás píntegas.

Como ben sabedes tódalas especies de anfibios galegos presentan veleno na súa pel se ben a súa perigosidade é moi limitada. Este veleno é usado como unha defensa química fronte a depredadores.

A píntega (Salamandra salamandra) e outras especies cercanas como a Salamandra atra e a Salamandra lanzai teñen as glándulas de veleno da pel rodeadas por músculo esquelético (aquel músculo asociado ó esqueleto e que fai que nos movamos). A contracción deste músculo que rodea ás glándulas de veleno que presentan na espalda fan posible que a píntega poida lanzar as súas secrecións tóxicas mediante un fino chorro entre unha distancia máxima de 44 centímetros. ata os 2 metros Este veleno pode irritar as mucosas do depredador (ollos, boca e nariz) e ata pode causar a morte por parálise respiratoria nos depredadores de menor tamaño. Aquí podedes ver unha fotografía dunha píntega lanzando veleno ó ser molestada.

Cantos de ra de San Antón

2010-03-21T20:10:00.005+01:00

A ra de San Antón (Hyla arborea) é un pequeno anuro de pequeno tamaño pero cunha asombrosa capacidade de emitir sonidos. Aquí podemos ver un exemplar facendo equilibrios:

O canto é moi forte e podes escoitalo aquí:

Mate guarding de Lacerta schreiberi

2010-03-21T18:42:00.009+01:00

O mate guarding ou garda da parella é un comportamento levado a cabo por algunhas especies de réptiles como pode ser o lagarto das silvas (Lacerta schreiberi, lagarto verdinegro). Este comportamento consiste en que despois da cópula, o macho custodia á femia para que esta non sexa copulada por outro macho. Na seguinte foto pode verse como un macho (en primeiro plano) de lagarto das silvas garda unha femia (en segundo plano) para evitar que outro macho poida copular coa femia.

Este comportamento tamén é habitual noutras especies animais como poden ser os cabaliños do demo. Nos famosos tandems, os machos mantéñense pegados ás femias para evitar que outros machos as copulen e así evitar compartir a descendencia.

Volvendo ós lagartos, esta técnica non sempre surte efecto. De feito, nunha poboación estudada por Adolfo Marco e Valentín Pérez Mellado no centro peninsular, cada femia copulaba con 1 a 5 machos (cunha media de 2,5 machos).

Se a unha parella establecida se lle achega un macho haberá un comportamento agonístico. Se o tamaño dos dous machos son moi diferentes, o macho de menor tamaño fuxirá perseguido. Se os tamaños son similares producirase unha loita ata que o máis debil abandone.

Máis info en Vertebrados Ibéricos.

Xuveniles e subadultos de lagartos

2010-03-14T14:23:00.001+01:00

Existen dúas especies de lagartos en Galicia, o lagarto arnal (Timon lepidus (segundo os últimos avances en sistemática), lagarto ocelado) e o lagarto das silvas (Lacerta schreiberi, lagarto verdinegro). Da identificación dos adultos de ambas especies xa falaremos noutro momento. Hoxe comentaremos a dos xuveniles.

A identificación dos xuveniles e subadultos de ambas especies é moi doada. Os xuveniles e subadultos de ambas especies teñen unha serie de ocelos. Sen embargo, no lagarto arnal, os ocelos exténdense por todo dorso (espalda) e os laterais, como se pode ver na seguinte nockoimaxe:

Na seguinte nockoimaxe, podemos ver unha cría de lagarto das silvas (Lacerta schreiberi) e pode verse que non ten ocelos no dorso (espalda), senón que os ten unicamente nos laterais:

Tarentola mauritanica

2010-03-14T14:00:00.001+01:00

A Tarentola mauritanica, denominada ladra na zona de Verín, presentan unha distribución mediterránea dentro de Galicia se ben existen unha serie de poboacións dispersas no Baixo Miño e ría de Vigo. Sen embargo, gran parte destas poboacións están asociadas a lugares cunha alta densidade de humanos e de intenso tráfico rodado. Dentro destas podemos diferenciar dous grupos:

1. Ria de Vigo e Baixo Miño: poboacións dispersas e sen conexión entre si cunha alta densidade de poboación humana. Localidades como Vigo ou Tui.

2. Localidades de Ourense emprazadas nas proximidades da vía do tren: En localidades como O Barco e Vilamartín de Valdeorras e Ourense capital presentan unhas abundantes poboacións probablemente introducidas a través da vía do tren. Aquí, unha foto de Nocko da poboación de Ourense capital:

Por último, debemos indicar que existe unha gran poboación que parece non ser introducida, a do val do Támega. Como sempre, este val sorprende pola súa herpetofauna. Por varias cuestións dicimos que a ladra é autóctona na zona. Primeira, por que existe o topónimo ladra na zona (polo tanto, único vernáculo válido e rexistrado no territorio galego). Tamén, os vellos da zona recordan á especie cando eran nenos (noticias máis antiga na década de 1950). Por outra banda, que podemos atopar as ladras no monte, lonxe de estradas, ou en pequenas aldeas, como a de Vilaza, en Verín.

Interesante especie mediterránea que haberá que seguir estudando para coñecer ben a súa distribución e o seu caracter autóctono ou alóctono.

Martiño

Viaxe a Xinzo de Limia e volta pra casa "The Pelobates travel" (23-10-09)

2009-10-25T12:26:00.003+01:00

Boas xente, presentamos unha viaxe para ver anfibios e réptis, principalmente pola zona de Xinzo e arredores, realizada por algúns dos integrantes do grupo Saramaganta. Fixemos a viaxe Martiño Cabana (o dictador do cinto), Anxos (a muller con radar intregado para buscar hérpetos raros), Alberto (Maravillas "The Ruin-Man") e un servidor.

Empezando a xornada metímonos nunha pequena carballeira, destas que dan gusto ver e que case non se atopan. Non moi productiva en canto a hérpetos, pero estes sitios son o fefuxio de moitísima fauna e flora autóctona. Dá gusto ver que aínda resisten algunhas.

Baixando da carballeira, atopamos unha canteira abandonada convertida en granxa de vacas. Como non cos seus vertido liquidos, nunha canle de auga. A xente coma sempre tan limpiña. O lado, un muro de pedra cun bosque e prado moi ben conservados, Ali e ó outro lado do camiño atopamos 2 exemplares de píntega comun (Salamandra salamandra) da subespecie "gallaica". Agora están en pleno auxe, esperando as choivas nocturnas para comezar as súas actividades. Aqui arriba pódese ver a unha delas nunha postura de defensa pasiva, toda tesa, a idea e que deste xeito sexa mais dificil de tragar :)

Aquí debaixo dun matorral atopamos este exótico botín, un grupo de cabazas ali tiradas nun sitio así... eu vexo refuxio para herpetos ou comida para insectos o cal e bon para os herpetos, esto xa deriva en enfermidade :)

E atopámonos con esta fonte con forma de lagarto e detrás unha lagoa que aínda que estaba con demasiada vexetacion, cando enche como veremos agora, polo menos hai especies que ali crian :)

Aqui temos fauna dese lugar feito por humanos, unha Rá verde comun (Pelophylax perezi) e un subadulto de Triton verde (Triturus marmoratus). Parece que este sitio funciona ben para algunhas especies :)

Vemos aqui a Martiño na procura de "El Dorado" e loitando contra a ira das vacas. Estaban con sede as criaturas :)

Nesta charca apareceu un machiño de Triton palmeado (Lissotriton helveticus). Nesta poboación temos comprobado que os efectivos desta especie teñen un tamaño menor ó resto de Galicia. Esperemos que chova rápido por que esta charca estaba feita un barrizal do gando e a natureza pide auga xa.

Polos camiños de noite atopamos varios Sapos comúns (Bufo bufo), o típico sapo de conto e de bruxas, unha especie xa non tan común como antes por desgracia e bastante denostada pola paisanaxe. Esperemos que esto vaia cambiando pouco a pouco, ademais de ser animais moi beneficiosos para a agricultura pola gran cantidade de insectos que comen, un luxo para os campos e os agricultores e saen gratis :)

E cruzando un camiño esta enorme femia de Sapo comun (Bufo bufo). De seguro que os machos ian ter moitos problemas para montala e agarrala jeje, animais como estes rara vez se ven por estes lares, un animal fermosísimo e enorme, pódese ver o tamaño en comparacion a linterna :)

Tócalle o turno a Rá verde comun (Pelophylax perezi), nos camiños que discurren o longo das canles vianse moitas, a maioria pequenas. É a especie máis fácil de detectar e abundante con diferencia dado a súa adaptabilidade. Aquí vemos algunhas das enormes variacions de colorido que existe nesta especie.

Catro Sapiños comadróns comúns (Alytes obstetricans) tamen se apareceron, 3 deles refuxiados baixo un colchón tirado; aqui un deles. E pensar que esta especie era tan común fai pouco e por tantos sitios. Unha victima do famoso fungo asesino de anfibios, ogallá poidamos ver a estes pequerrechos por moito máis tempo. Por certo os 4 eran todos subadultos.

Seguindo de paseo polos canais, atopamos este outro xuvenil de Triton verde (Triturus marmoratus) pódese apreciar enriba de el as gotas minusculas de choiva que caian neses "intres" (Martiño non te queixes mira que palabras mais extrañas me fas escribir jeje).

Se hai un sapo que sabe aproveitar hábitat, este e o Sapo corriqueiro (Bufo calamita), aqui o unico exemplar desa especie que vimos esa noite, o cal non debe ser tan comun, quizais polo mal competidor que é contra outras especies. Este exemplar era moi pardo, soen correr, moi raramente saltar, as súas patas traseiras son de feito cortiñas e non lles permiten dar saltos, e son os anfibios favoritos de Anxos jeje. Como nota dicir, que son fácilmente recoñecibles pola súa típica linea vertebral marcada.

E chegamos o momento álxido da noite, o anfibio mais dificil de ver e escaso de Galicia o Sapo de esporóns (Pelobates cultripes). Aqui está a súa mellor poboacion case con total seguridade e eu so vira un adulto vivo en territorio galego e esta noite mais de unha ducia, collimos a noite boa, no mellor sitio, estaban en camiños e terras de cultivo de patacas. Aqui unhas fotos deles, unha especie moi dificil de ver e que esperemos que pronto se poda facer algo por recuperala antes de que sexa demasiado tarde. Os problemas coma outros anfibios, é decir, pesticidas, recheo de zonas humidas, especies invasoras predadoras, atropelos etc, como nota curiosa as larvas son as de meirande tamaño de todos os anfibios do pais :)

Aqui se pode apreciar as famosas "uñas" escuras, quee lle dan nome a especie e coas que se se serven para enterrarse en sustratos blandos. Este exemplar fáltalle un trociño de pata a saber as circunstancias, predadores ou fallo xenético, se baralla :)

Bueno a historia do viaxe remataba asi, pero unha vez que se quedaron en casa Martiño e Anxos, nos que somos mais norteños o Maravillas e eu, ainda nos quedaba unha tirada nocturna no coche ata casa. Chovendo moito e o instinto manda. E entre unhas cousas e outras jeje, a altura de Boimorto en Coruña, atopamos unha Rá atropelada, como tantos outros animais morren por desgracia nas nosas estradas. Preto atopamos outra que retiramos da estrada con coches. Aquí esta foto un exemplar pardo típico de Rá vermella (Rana temporaria) :)

Nesa mesma estrada retiramos da estrada un pekqueno Triton verde que intentaba cruzala Non o ia ter nada fácil dado o seu pausado camiñar :(, e o lado nun camiño sen trafico atopamos mais Píntegas comúns (Salamandra salamandra) que con coidado ibamos apartando as beiras. A noite prestaba para anfibios e mais sendo das primeiras chuvias que caian :)

E para rematar esta completa xornada, no termo de Reboredo preto de Oza dos Rios e Coiros. Na estrada e moi nervioso e activo este pouco lineado exemplar aparentemente femia de Sapiño pinto común (Discoglossus galganoi). Unha especie adaptable que vai mais ou menos resistindo o empuxe da civilización.

Xa sen tempo para mais, un exemplar nada timido, deunos unha última sorpresa baixo a chuvia de paseo. Tratábase de este Ourizo común (Erinaceus europaeus) seguramente en busca de lombrices, caracois, algún vertebrado que poidera pillar. Sen mais aqui remata esta productiva xornada de bicheria. É verdade unha cousa, que cada saida o monte é única especial e irrepetible jeje, saudos bikos e bocadillos de chourizos :)

Nocko